Bir dosyayı sildiğinizde disk üzerindeki veri hemen kaybolmaz; sadece o alan "yazılabilir" olarak işaretlenir. Dosya, üzerine yeni veri yazılana kadar orada durur. Bu yüzden veri kurtarmada en belirleyici faktör teknik ekipman değil, silme anından sonra o diskin ne kadar kullanıldığıdır. Fark ettiğiniz anda cihazı kullanmayı bırakmak, kurtarma şansını en çok artıran tek davranıştır.
Önce: hangi durumdasınız?
| Durum | Kurtarma şansı | Not |
|---|---|---|
| Geri Dönüşüm Kutusu'nda duruyor | Kesin | Sağ tık → Geri Yükle |
| Kalıcı silindi (Shift+Delete), HDD | Yüksek | Disk kullanılmadıysa |
| Kalıcı silindi, SSD | Düşük | TRIM nedeniyle — aşağıda açıklıyoruz |
| Hızlı format atıldı | Yüksek | Veri yerinde, dizin tablosu sıfırlandı |
| Tam format atıldı | Çok düşük | Üzerine yazma yapılır |
| Disk açılmıyor, ses çıkarıyor | Değişken | Hemen durdurun, mekanik arıza |
| Bölüm (partition) kayboldu | Yüksek | Bölüm tablosu onarımı |
| Fidye yazılımı şifreledi | Genelde düşük | Yedek yoksa seçenek sınırlı |
SSD ile HDD arasındaki kritik fark
Bu, çoğu kişinin bilmediği ve sonucu doğrudan belirleyen konudur. Klasik sabit disklerde (HDD) silinen veri, üzerine yazılana kadar aylarca durabilir. SSD'lerde ise TRIM adı verilen mekanizma devrededir: işletim sistemi "bu alan artık boş" bilgisini SSD'ye iletir, SSD de performansını korumak için o hücreleri arka planda temizler. Bu temizlik genellikle dakikalar içinde başlar.
Pratik sonucu şu: SSD'de kalıcı olarak silinen bir dosyanın kurtarılma şansı, HDD'ye kıyasla çok daha düşüktür ve zaman çok daha kritiktir. SSD'de önemli bir şey sildiyseniz bilgisayarı hemen kapatın — açık bırakmak bile şansı azaltır.
Kurtarma şansını yok eden hatalar
- Aynı diski kullanmaya devam etmek. Tarayıcı önbelleği, Windows güncellemesi, program kurulumu — hepsi diske yazar ve silinen dosyanın üzerine denk gelebilir.
- Kurtarma programını aynı diske kurmak. En yaygın hata bu. Program kurulurken kurtarmaya çalıştığınız veriyi silebilir. Kurtarma yazılımı her zaman başka bir diske kurulmalı, çıktı da başka bir diske yazılmalıdır.
- Arızalı diske ısrarla erişmeye çalışmak. Tık sesi çıkaran bir diski defalarca takıp çıkarmak, okuma kafasının plakaya daha çok zarar vermesine yol açar. Ses varsa cihazı kapatın ve açmayın.
- chkdsk çalıştırmak. Bozuk dosya sistemi olan bir diskte chkdsk, kurtarılabilir veriyi kalıcı olarak silebilir.
- "Formatlansın mı?" uyarısına evet demek. Harici disk takınca çıkan bu uyarıya asla evet demeyin; veri hâlâ orada olabilir.
Ne yapmalı: adım adım
- Kullanmayı bırakın. Sistem diskiyse bilgisayarı kapatın. Harici diskse güvenle çıkarın ve takmayın.
- Ne olduğunu netleştirin. Silindi mi, format mı atıldı, disk mi arızalandı? Yaklaşım tamamen buna göre değişiyor.
- Diskin kopyasını alın. Profesyonel yaklaşımın ilk adımı budur: orijinal diske hiç dokunmadan bire bir klon alınır, tüm kurtarma çalışması kopya üzerinde yapılır. Böylece deneme sırasında orijinal veri riske girmez.
- Kurtarılan veriyi başka bir diske yazın. Asla kaynağın üzerine değil.
Fiziksel arıza belirtileri
Şu belirtiler yazılımla çözülecek bir durumun ötesindedir ve cihazı açmayı denemek zarar verir:
- Düzenli aralıklarla tık tık sesi
- Yüksek vınlama veya sürtünme sesi
- Disk BIOS'ta hiç görünmüyor
- Takınca bilgisayar donuyor
- Suya, darbeye veya yangına maruz kalmış
Bu durumlarda diskin açılıp incelenmesi gerekir; evde kapak açmak plakaya toz kaçırdığı için kurtarma şansını genellikle sıfırlar.
Kurtarılabilir olmasa bile
Her vaka kurtarılmaz — bunu baştan söylemeyi doğru buluyoruz. Ama incelemeden sonuç söylemek de doğru değil. Servisimizde önce diskin durumu tespit edilir, neyin kurtarılabileceği listelenir ve size bildirilmeden hiçbir ücretli işleme başlanmaz. Kurtarılan dosyaların listesini görmeden karar vermek zorunda kalmazsınız.
Bir daha yaşamamak için
Veri kurtarma her zaman ikinci en iyi çözümdür; birincisi yedektir. İki katmanlı basit bir düzen (harici diske otomatik yedek + buluta senkronizasyon) bir kez kurulur ve arkasında kendiliğinden çalışır. Ayrıntı: yedekleme rehberi ve veri kurtarma hizmetimiz.