Mavi ekran, Windows'un devam etmesi hâlinde veriye ya da donanıma zarar verebilecek bir hata gördüğünde kendini durdurmasıdır. Yani arızanın kendisi değil, bir koruma tepkisidir. Tek seferlik bir mavi ekran çoğu zaman önemsizdir; tekrarlıyorsa ekrandaki kod ve hatanın ne zaman oluştuğu, nedeni bulmak için yeterli ipucunu verir.
Ekrandaki bilgiyi kaydedin
Mavi ekranın altında büyük harflerle yazılmış bir durdurma kodu (örneğin MEMORY_MANAGEMENT) ve bazen "Hata veren: dosyaadı.sys" satırı bulunur. Ekran hızla kapanıyorsa telefonla fotoğrafını çekin. Sonradan bakmak için:
- Güvenilirlik İzleyicisi: Başlat menüsünde "güvenilirlik geçmişi" aratın. Çökmeleri tarihleriyle, öncesinde kurulan güncelleme ve programlarla birlikte gösterir.
- Olay Görüntüleyicisi: Sistem günlüğünde "BugCheck" kayıtları durdurma kodunu içerir.
- Döküm dosyaları: C:\Windows\Minidump klasöründeki dosyalar, hataya yol açan sürücüyü gösterebilir.
Sık görülen kodlar ve anlamları
- MEMORY_MANAGEMENT: Çoğunlukla bellek (RAM) arızası ya da kararsız bellek ayarı.
- IRQL_NOT_LESS_OR_EQUAL: Hatalı bir sürücü ya da bellek sorunu.
- PAGE_FAULT_IN_NONPAGED_AREA: Bellek, disk ya da sürücü kaynaklı olabilir.
- CRITICAL_PROCESS_DIED: Sistem dosyalarında bozulma ya da disk hatası.
- INACCESSIBLE_BOOT_DEVICE: Windows açılış diskine erişemiyor; disk arızası, bozuk güncelleme ya da BIOS'ta disk modunun değişmesi.
- SYSTEM_THREAD_EXCEPTION_NOT_HANDLED: Genellikle yanında adı yazan sürücü sorumludur.
- VIDEO_TDR_FAILURE: Ekran kartı sürücüsü ya da ekran kartının kendisi; ısınmayla birlikte sık görülür.
- WHEA_UNCORRECTABLE_ERROR: Donanım hatası; işlemci, ısınma, güç kaynağı ya da aşırı hız ayarı.
- KERNEL_DATA_INPAGE_ERROR: Disk ya da disk kablosu.
- DPC_WATCHDOG_VIOLATION: Disk sürücüsü ya da SSD bellenimi.
Aynı kod farklı nedenlerden çıkabilir. Kod yön gösterir, kesin teşhis için aşağıdaki sırayla ilerlemek gerekir.
Hatanın zamanlaması en iyi ipucudur
- Yeni bir şeyden sonra başladıysa: Güncelleme, sürücü, program ya da yeni takılan bir parça ilk şüphelidir.
- Yalnızca oyunda ya da ağır işte oluyorsa: Isınma, ekran kartı ya da güç kaynağı.
- Boştayken, rastgele oluyorsa: Bellek ya da disk.
- Açılışta oluyorsa: Disk, sistem dosyaları ya da açılışta yüklenen bir sürücü.
- Uykudan uyanırken oluyorsa: Sürücü ya da güç yönetimi ayarı.
Adım adım çözüm sırası
- Son değişikliği geri alın. Yeni kurulan programı kaldırın, yeni takılan cihazı çıkarın. Güncellemeden sonra başladıysa Ayarlar'dan son güncelleştirmeyi kaldırın ya da Sistem Geri Yükleme kullanın.
- Sürücüleri güncelleyin ya da geri alın. Ekran kartı ve yonga seti sürücülerini üreticinin sitesinden indirin. Hata yeni bir sürücüden sonra başladıysa Aygıt Yöneticisi'nden önceki sürüme dönün.
- Sistem dosyalarını denetleyin. Yönetici komut satırında önce
DISM /Online /Cleanup-Image /RestoreHealth, ardındansfc /scannowçalıştırın. - Belleği test edin. Windows Bellek Tanılama aracını çalıştırın. Birden fazla modül varsa tek tek deneyerek arızalı olanı bulun. BIOS'ta bellek hız profili (XMP/EXPO) açıksa kapatıp deneyin.
- Diski kontrol edin. Üreticinin aracıyla ya da SMART değerlerini gösteren bir programla disk sağlığına bakın. Uyarı varsa onarım denemeden önce dosyalarınızı yedekleyin.
- Sıcaklığa bakın. Yük altında sıcaklık çok yükseliyorsa temizlik ve termal bakım gerekir.
- Hız aşırtmayı kapatın. BIOS ayarlarını varsayılana döndürün.
- Zararlı yazılım taraması yapın.
Windows hiç açılmıyorsa
Açılış üç kez üst üste yarıda kalırsa Windows kurtarma ortamı kendiliğinden gelir. Buradan sırasıyla Başlangıç Onarma, Güncelleştirmeleri Kaldır ve Sistem Geri Yükleme denenebilir. Güvenli Mod açılıyorsa sorun büyük olasılıkla bir sürücü ya da programdır. "Bu bilgisayarı sıfırla" seçeneğine geçmeden önce dosyalarınızın yedeğinin olduğundan emin olun; yedek yoksa önce dosyaların başka bir ortama alınması gerekir.
Yazılım mı, donanım mı: nasıl anlaşılır
Temiz bir Windows kurulumundan sonra, hiçbir program yüklenmeden mavi ekran sürüyorsa neden donanımdır. Kodun her seferinde değişmesi de donanımı, özellikle belleği ve güç kaynağını işaret eder. Her seferinde aynı kod ve aynı sürücü adı çıkıyorsa yazılım tarafı daha olasıdır.
Önlemek için
- Sürücüleri "sürücü güncelleme" programlarıyla değil, üreticinin sitesinden kurun.
- Güncellemeleri ertelemeyin ama büyük sürüm güncellemesinden önce yedek alın.
- Bilgisayarı güç tuşuna basılı tutarak kapatmayı alışkanlık yapmayın; dosya sistemi bozulur.
- Disk doluluğunu yüzde 90'ın altında tutun.
- Sıcaklığı ve disk sağlığını yılda birkaç kez kontrol edin.
Sık sorulan sorular
Bir kez mavi ekran aldım, endişelenmeli miyim? Tek seferlik hata çoğunlukla geçici bir sürücü sorunudur. Kodu not edin; aynı hafta içinde tekrarlarsa incelemeye başlayın.
Mavi ekran dosyalarıma zarar verir mi? O an kaydedilmemiş iş kaybolur. Neden disk arızasıysa veri risk altındadır; bu yüzden disk kaynaklı kodlarda ilk iş yedek almaktır.
Format sorunu çözer mi? Neden yazılımsa evet. Bellek, disk ya da ısınma kaynaklıysa format sonrası aynı hata geri gelir; önce donanım testlerini yapmak zaman kazandırır.
Yazan: Kadir — Erenköy Bilgisayar Teknik Servisi. 15 yıldır Kadıköy Erenköy'de dizüstü ve masaüstü bilgisayar onarımı yapıyoruz. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; cihazınızın durumu farklıysa söküm yapmadan önce bir teknik servise danışın.