Klavyeye sıvı döküldüğünde cihazın kurtulup kurtulmayacağını büyük ölçüde ilk bir iki dakikada yapılanlar belirler. Zararı sıvının kendisi değil, ıslak kartın üzerinden geçen elektrik ve ardından başlayan korozyon verir. Aşağıdaki sıra bu ikisini durdurmaya yöneliktir.
İlk dakika: sırayla yapılacaklar
- Hemen kapatın. Güç tuşuna basılı tutarak zorla kapatın. Açık dosyayı kaydetmeye çalışmayın; kaybedeceğiniz birkaç satır, anakarttan değerli değildir.
- Şarj adaptörünü çıkarın. Takılı USB cihazlarını da ayırın.
- Bataryayı ayırın. Çıkarılabilir bataryası olan modellerde hemen sökün. İçeride olan modellerde bunu ancak alt kapağı açarak yapabilirsiniz; emin değilseniz zorlamayın.
- Ters çevirin. Ekranı açık hâlde, klavye aşağı bakacak şekilde bir havlunun üzerine çadır gibi koyun. Amaç sıvının anakarta doğru değil, geldiği yerden dışarı akmasıdır.
- Görünen sıvıyı emdirin. Kâğıt havluyla bastırarak alın, silerek yaymayın.
Yapılmaması gerekenler
- "Çalışıyor mu" diye açmayın. En sık yapılan ve en pahalıya patlayan hata budur. Islak kart elektrik aldığında kısa devre olur ve o ana kadar sağlam olan parçalar yanar.
- Saç kurutma makinesi tutmayın. Sıcak hava plastik parçaları ve tuş mekanizmalarını eğer, sıvıyı daha içeri iter.
- Pirince gömmeyin. Pirinç kartın altındaki ve çiplerin arasındaki sıvıyı çekmez; yalnızca zaman kaybettirir ve içeri toz taşır.
- Sallamayın. Sıvı ulaşmadığı yerlere yayılır.
- Şarja takmayın. Cihaz kapalıyken bile şarj devresi enerjilenir.
Dökülen sıvının türü neden önemli
Temiz su buharlaştığında geride az kalıntı bırakır; hızlı davranılırsa en iyi sonuç bu durumda alınır. Çay, kahve, meyve suyu, kola ve alkollü içecekler ise şeker, asit ve mineral içerir. Kuruduklarında yapışkan ve iletken bir tabaka bırakırlar; bu tabaka hem tuşları yapıştırır hem de korozyonu hızlandırır. Bu sıvılardan biri döküldüyse cihaz kuruduktan sonra çalışsa bile içinin temizlenmesi gerekir.
Servise giderken ne döküldüğünü, yaklaşık ne kadar olduğunu ve üzerinden ne kadar zaman geçtiğini söyleyin. Bu bilgi temizliğin nereden başlayacağını belirler.
Kuruduktan sonra çalışıyor, yine de baktırmalı mıyım
Evet. Sıvı teması gören cihazların bir kısmı ilk günlerde sorunsuz çalışır, arıza haftalar sonra ortaya çıkar. Nedeni korozyondur: kart üzerinde kalan nem ve kalıntı, bakır yolları ve çip bacaklarını yavaş yavaş aşındırır. Yeşil ya da beyaz tozumsu bir tabaka olarak görülür.
Gecikmiş hasarın tipik belirtileri şunlardır:
- Bazı tuşların basmaması, kendiliğinden basması ya da çift yazması
- Dokunmatik yüzeyin sıçraması
- Şarj olmama ya da bataryanın tanınmaması
- Rastgele kapanma, klavye ışığının yanmaması
- Hoparlörden cızırtı
Serviste ne yapılır
Cihaz açılır, batarya ayrılır ve sıvının nereye kadar ulaştığına bakılır. Kart üzerindeki kalıntı izopropil alkol ve gerekiyorsa ultrasonik temizleme ile alınır, korozyona uğramış noktalar mikroskop altında kontrol edilir. Kart tamamen kuruduktan sonra ölçüm yapılarak enerji verilir.
Dizüstü klavyeleri çoğunlukla tek parça olduğu için içine şekerli sıvı giren klavye temizlenerek kurtarılamaz, değiştirilir. Birçok modelde klavye üst kasaya perçinli gelir; bu durumda üst kasa ile birlikte değişmesi gerekebilir.
Dosyalarınız ne olur
Depolama birimi çoğu modelde klavyenin doğrudan altında değildir ve sıvıdan zarar görme olasılığı anakarta göre düşüktür. Cihaz açılmasa bile disk sökülüp dosyalar başka bir bilgisayara aktarılabilir. Diskin anakarta lehimli olduğu modellerde veri kurtarma anakartın onarılmasına bağlıdır; bu yüzden önemli dosyaların düzenli yedeği her zaman en sağlam güvencedir.
Önlem olarak
- Bardağı bilgisayarın yanına değil, masanın karşı tarafına ya da daha alçak bir yüzeye koyun.
- Kapaklı bardak ya da matara kullanın.
- Silikon klavye örtüsü küçük sıçramalarda işe yarar, ancak bazı modellerde hava girişini kapatıp ısınmayı artırabilir.
- Evde çocuk ya da evcil hayvan varsa cihazı açık bırakmayın.
Sık sorulan sorular
Ne kadar süre kapalı beklemeli? Bekleme süresi tek başına çözüm değildir; içeride kalan kalıntı kurusa da kartın üzerinde durur. En doğrusu cihazı açmadan, mümkün olan en kısa sürede içini kontrol ettirmektir.
Sadece birkaç damla döküldü, önemli mi? Tuşların arasından giren birkaç damla klavye zarında kalabilir ve zararsız olabilir. Yine de cihazı kapatıp ters çevirmek ve birkaç saat sonra denemek en güvenli yoldur.
Garanti sıvı temasını karşılar mı? Standart üretici garantileri genellikle sıvı hasarını kapsam dışı tutar. Ek kaza koruma paketiniz ya da eşya sigortanız varsa koşullarına bakın.
Yazan: Kadir — Erenköy Bilgisayar Teknik Servisi. 15 yıldır Kadıköy Erenköy'de dizüstü ve masaüstü bilgisayar onarımı yapıyoruz. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; cihazınızın durumu farklıysa söküm yapmadan önce bir teknik servise danışın.