Servise gelen dizüstü bilgisayarların yaklaşık dörtte biri "çok ısınıyor, fanı uçak gibi ötüyor" şikâyetiyle geliyor. Bu şikâyetin arkasında tek bir sebep yok; birbirine benzeyen ama çözümü tamamen farklı üç ayrı durum var. Yanlış teşhis, hem gereksiz masrafa hem de birkaç ay sonra aynı arızanın tekrarlamasına yol açıyor. Aşağıda, tezgâhımızda bu arızayı hangi sırayla ayırt ettiğimizi anlatıyorum.
Önce şunu netleştirin: ısınma mı, ses mi?
Kullanıcılar genelde ikisini birlikte söyler ama bunlar ayrı belirtilerdir. Fanın yüksek devirde dönmesi bir arıza değil, bir tepkidir: işlemci sıcaklığı eşiği aştığı için sistem fanı hızlandırır. Yani gürültü sorunun kendisi değil, semptomudur. Buna karşılık bazı cihazlarda fan sessizdir ama alt kasa yakıcı sıcaktır — bu daha kötü bir tablodur, çünkü soğutma sistemi devreye bile giremiyordur.
Basit bir ayrım testi: cihaz açıldıktan sonra hiçbir program çalıştırmadan 10 dakika bekleyin. Bu durumda bile fan yüksek devirde dönüyorsa sorun yazılım tarafında arka planda çalışan bir süreçte olabilir. Fan ancak video izlerken, oyun oynarken veya birkaç sekme açıkken devreye giriyorsa, soğutma sistemi fiziksel olarak yorulmuş demektir.
1. Toz tıkanması — en sık, en ucuz, en çok ihmal edilen
Dizüstü bilgisayarlarda hava, alt kapaktaki ızgaralardan girer, bakır ısı borusunun ucundaki ince alüminyum radyatörden geçer ve yandan dışarı atılır. O radyatörün kanat aralıkları yaklaşık bir milimetredir. Zamanla toz, saç ve evcil hayvan tüyü bu kanatların önünde keçeleşmiş bir tabaka oluşturur. Dışarıdan baktığınızda fan dönüyordur, sesi de gelir; ama hava neredeyse hiç geçmiyordur.
Bu tablonun tipik işareti: cihazın yan çıkışından gelen hava ılıktır, kasa ise sıcaktır. Isı dışarı atılamadığı için içeride birikir. Kullanıcıların evde basınçlı hava spreyiyle yaptığı temizlik çoğu zaman işe yaramaz, hatta tozu daha derine iter. Doğrusu, alt kapağın açılıp radyatörün sökülerek temizlenmesidir.
Halı üzerinde, yatakta veya kucakta kullanılan cihazlarda bu tıkanma 8-10 ayda oluşur. Masa üstünde ve sert zeminde kullanılanlarda 2 yıla kadar çıkabilir.
2. Termal macunun kuruması
İşlemci ile bakır soğutucu arasındaki mikroskobik boşluğu dolduran termal macun, ısı ve zamanla kurur, çatlar, yağını kaybeder. Kuruduğunda ısı transferi ciddi biçimde düşer. Bu durumda toz temizliği tek başına sonucu değiştirmez — cihaz temizlendikten bir hafta sonra yine ısınmaya başlar. Serviste "temizlettim ama geçmedi" diye gelen cihazların büyük kısmı tam olarak budur.
Fabrika macunu ortalama 3-4 yılda ömrünü tamamlar. Oyun bilgisayarlarında ve sürekli yüksek yük altında çalışan iş istasyonlarında bu süre 2 yıla iner. Macun değişimi sırasında eski macunun tamamen temizlenmesi, yeni macunun ince ve homojen uygulanması gerekir; fazla macun, azından daha kötü sonuç verir.
3. Fanın kendisi yorulmuşsa
Fan göbeğindeki yatak aşındığında fan dönmeye devam eder ama devri düşer ve titreşimli, tıkırtılı bir ses çıkarır. Bu ses, tıkanmış bir radyatörün çıkardığı düz uğultudan farklıdır; ritmiktir ve cihazın açısını değiştirdiğinizde değişir. Yağlamayla geçici olarak susturulabilir fakat kalıcı çözüm fanın değişimidir.
Yazılım tarafındaki gizli yük
Donanım sağlamken de cihaz sürekli ısınabilir. Görev Yöneticisi'ni açıp (Ctrl+Shift+Esc) işlemci kullanımına bakın. Cihaz boştayken işlemci %20'nin üzerinde çalışıyorsa arka planda bir şey vardır. En sık gördüklerimiz: Windows güncelleme servisinin takılı kalması, bulut senkronizasyon programları, tarayıcıda açık unutulmuş video sekmeleri, ve kurulduğu unutulmuş "hızlandırıcı" tarzı programlar. Kripto madenciliği yapan zararlı yazılımlar da hâlâ karşımıza çıkıyor; bunların belirtisi, cihaza hiç dokunulmadığında bile işlemcinin dolu çalışmasıdır.
Ayrıca Windows'un güç planı "Yüksek performans"ta bırakılmışsa, işlemci hiç düşük hıza inmez ve boşta bile sıcak kalır. Dengeli moda alınması bazı cihazlarda 8-10 derece fark yaratır.
Isınmayı görmezden gelirseniz ne olur?
Modern işlemciler kendini korumak için hız düşürür; buna termal kısıtlama denir. Yani cihaz yanmaz ama yavaşlar. "Bilgisayarım eskidi, artık yetmiyor" diye gelen cihazların önemli bir kısmı aslında eskimemiş, sadece sürekli kısıtlama altında çalışıyordur. Temizlik ve macun değişiminden sonra aynı cihazın gözle görülür şekilde hızlandığını çok gördük.
Uzun vadede ise ısı, anakart üzerindeki lehim bağlantılarını ve özellikle ekran kartı yongasını yorar. Yıllarca yüksek sıcaklıkta çalışan cihazlarda görüntü kaybı ve rastgele kapanma arızaları bu yüzden ortaya çıkar. Bu noktadan sonrası bakım değil, onarım konusudur ve maliyeti kıyaslanamayacak kadar artar.
Evde yapabilecekleriniz
- Cihazı yatak, koltuk, halı gibi hava girişini kapatan yüzeylerde kullanmayın. Sert ve düz bir zemin, çoğu soğutucu alttan hava alan stanttan daha etkilidir.
- Alt kapaktaki havalandırma deliklerinin önünü etiket, kılıf veya sticker ile kapatmayın.
- Görev Yöneticisi'nden boştaki işlemci kullanımını ayda bir kontrol edin.
- Yılda bir kez, arıza çıkmasını beklemeden iç temizlik yaptırın. Bu, servis masasında en düşük maliyetli işlemlerden biridir ve karşılığında cihazın ömrünü uzatır.
Ne zaman servise getirmeli?
Şu üç durumda beklemeyin: cihaz kendi kendine kapanıyorsa, klavye üstü elle dokunulamayacak kadar ısınıyorsa, ya da fan hiç dönmüyorsa. Özellikle "hiç ses gelmiyor" durumu tehlikelidir; fan arızalanmış olabilir ve cihaz korumasız çalışıyordur.
Erenköy'deki servisimizde bu tip cihazlarda önce sıcaklık ölçümü alır, ardından yükleme testiyle davranışı izleriz; teşhis netleşmeden parça değişimi önermeyiz. Cihazınızı getirmeden önce lütfen arayın — home ofis çalıştığımız için randevulu çalışıyoruz.