Yavaşlayan bir bilgisayarda en sık yapılan hata, nedeni bulmadan çözüm uygulamaktır: format atılır, "hızlandırıcı" program kurulur, ama yavaşlık birkaç hafta sonra geri gelir. Yavaşlığın dört ana kaynağı vardır: disk, bellek, işlemci ve ısınma. Hangisinin sorumlu olduğu birkaç dakikalık bir ölçümle anlaşılır.
Önce ölçün: Görev Yöneticisi
Ctrl + Shift + Esc ile Görev Yöneticisi'ni açın ve Performans sekmesine geçin. Bilgisayar yavaşladığı sırada hangi değerin tavana vurduğuna bakın.
- Disk sürekli yüzde 90-100: Mekanik disk darboğazı ya da arızalanmak üzere olan bir disk.
- Bellek yüzde 85 ve üzeri: RAM yetersiz; sistem diski bellek gibi kullanmaya başlar ve her şey ağırlaşır.
- İşlemci sürekli yüksek: Arka planda çalışan bir program, güncelleme ya da zararlı yazılım.
- Hiçbiri yüksek değil ama sistem ağır: Isınma nedeniyle işlemcinin hızı düşürülmüş olabilir; Performans sekmesinde işlemci hızının anma değerinin çok altında kalması bunu gösterir.
İşlemler sekmesinde sütun başlığına tıklayarak en çok kaynak kullanan programı bulabilirsiniz.
Nedenler ve çözümleri
1. Mekanik disk
Hâlâ dönen plakalı disk (HDD) kullanan bilgisayarlarda güncel Windows sürümleri belirgin biçimde ağır çalışır. Açılışın dakikalar sürmesi ve diskin sürekli yüzde 100 görünmesi tipik belirtidir. SSD'ye geçiş, eski bir bilgisayarda yapılabilecek en etkili tek değişikliktir.
2. Yetersiz bellek
Tarayıcı sekmeleri, görüntülü toplantı ve ofis programları birlikte açıkken 4 GB bellek hızla dolar. Günlük kullanım için 8 GB alt sınır, çok sekmeyle çalışanlar için 16 GB rahat bir düzeydir. Yükseltmeden önce bilgisayarda boş bellek yuvası olup olmadığına ve desteklenen bellek türüne bakılmalıdır; bazı ince dizüstülerde bellek anakarta lehimlidir ve artırılamaz.
3. Açılışta çalışan programlar
Kurulan birçok program kendini açılışa ekler. Görev Yöneticisi'nin Başlangıç sekmesinde ihtiyacınız olmayanları devre dışı bırakın. Güvenlik yazılımı ve ses, dokunmatik yüzey gibi donanım sürücülerine dokunmayın.
4. Dolu disk
Sistem diskinde boş alan yüzde 10'un altına düştüğünde Windows güncelleme ve geçici dosyalar için yer bulamaz. Ayarlar'daki Depolama bölümünden geçici dosyaları temizleyin, İndirilenler klasörünü boşaltın, kullanmadığınız programları kaldırın.
5. Tarayıcı
Yavaşlık yalnızca internette hissediliyorsa neden çoğu zaman tarayıcıdır. Onlarca açık sekme ve çok sayıda eklenti belleği tüketir. Eklentileri gözden geçirin; tanımadığınız, kendiliğinden eklenmiş olanları kaldırın. Sayfaların geç açılması bilgisayardan değil bağlantıdan da kaynaklanabilir; aynı siteyi telefonda deneyerek ayırabilirsiniz.
6. Isınma
Tozlanmış soğutucu ve kurumuş termal macun, işlemcinin kendini korumak için yavaşlamasına yol açar. Bilgisayar açıldıktan on on beş dakika sonra yavaşlıyor ve fan sesi artıyorsa ısınmadan şüphelenin.
7. Zararlı ve istenmeyen yazılımlar
Ücretsiz programlarla birlikte kurulan araç çubukları, sahte "temizleyiciler" ve arka planda kripto madenciliği yapan yazılımlar kaynakları tüketir. Windows Güvenliği ile tam tarama yapın; Programlar listesinde tanımadığınız girdileri kaldırın. Aynı anda iki antivirüs çalıştırmak da sistemi ağırlaştırır.
8. Arızalanmakta olan disk
Dosya açarken uzun beklemeler, donmalar, tıkırtı sesi ve kopyalama hataları disk arızasının habercisidir. Bu durumda hızlandırma denemeden önce dosyalarınızı yedekleyin; yoğun işlem arızayı hızlandırabilir.
9. Güncellemeler ve güç ayarı
Büyük bir Windows güncellemesinden sonraki ilk saatlerde dizin oluşturma ve arka plan işlemleri yüzünden yavaşlık olağandır. Dizüstünde güç modu "En iyi güç verimliliği"ndeyse ya da pil tasarrufu açıksa işlemci bilerek kısıtlanır; prizdeyken "Dengeli" ya da "En iyi performans" seçin.
İşe yaramayan ya da zarar veren yöntemler
- Kayıt defteri temizleyicileri: Ölçülebilir bir hız kazancı sağlamaz, yanlış silme sistemi bozabilir.
- "RAM hızlandırıcı" programlar: Belleği zorla boşaltır, ardından sistem aynı veriyi yeniden yüklemek zorunda kalır.
- SSD'ye disk birleştirme yapmak: Gereksizdir ve ömrü kısaltır.
- Windows hizmetlerini rastgele kapatmak: Güncelleme, ağ ve yazıcı sorunlarına yol açar.
- Nedeni bulmadan format: Donanım kaynaklı yavaşlıkta sonuç değişmez.
Yükseltmeye değer mi, yenisi mi alınmalı
İnternet, ofis ve ödev için kullanılan bir bilgisayarda SSD ve bellek yükseltmesi çoğu zaman birkaç yıl daha rahat kullanım sağlar. İşlemci çok eskiyse, güncel Windows sürümünü resmî olarak desteklemiyorsa ya da bellek artırılamıyorsa yükseltmenin getirisi sınırlı kalır. Karar vermeden önce cihazın işlemci modeline, bellek yuvalarına ve disk türüne baktırmak yeterlidir.
Düzenli bakım için kısa liste
- Ayda bir: açılış programlarını ve tarayıcı eklentilerini gözden geçirin, geçici dosyaları temizleyin.
- Üç ayda bir: disk doluluğuna ve disk sağlığına bakın.
- Yılda bir: toz temizliği ve sıcaklık kontrolü yaptırın.
- Her zaman: önemli dosyaların yedeğini güncel tutun.
Sık sorulan sorular
Bilgisayarım yeni ama yavaş, neden? Düşük fiyatlı modellerde 4 GB bellek ve yavaş depolama yaygındır. Ön yüklü deneme programları da açılışı ağırlaştırır.
Format atmak hızlandırır mı? Yazılım birikiminden kaynaklanan yavaşlıkta evet, ama geçici olarak. Disk mekanikse ya da bellek yetersizse format sonrası da yavaş kalır.
Bilgisayarı her gün kapatmalı mıyım? Zorunlu değildir, ama günlerce açık kalan sistemlerde bellek dolar. Haftada birkaç kez "Yeniden başlat" seçeneğini kullanmak yeterlidir; "Kapat" hızlı başlatma nedeniyle sistemi tam olarak yenilemez.
Yazan: Kadir — Erenköy Bilgisayar Teknik Servisi. 15 yıldır Kadıköy Erenköy'de dizüstü ve masaüstü bilgisayar onarımı yapıyoruz. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; cihazınızın durumu farklıysa söküm yapmadan önce bir teknik servise danışın.