Her bilgisayar çalışırken ısınır; bu normaldir. Sorun, üretilen ısının dışarı atılamadığı durumda başlar. Aşırı ısınma tek bir nedene bağlı değildir: toz, kurumuş termal macun, arızalı fan, arka planda çalışan bir program ya da yalnızca cihazın konulduğu yer aynı belirtiyi verir. Bu yazıda nedenleri tek tek ayırmanın yolunu anlatıyoruz.
Isı nereden gelir, nasıl atılır
İşlemci ve ekran kartı harcadıkları elektriğin neredeyse tamamını ısıya çevirir. Bu ısı önce termal macun üzerinden metal bir soğutucuya, oradan da fanın üflediği havayla dışarı aktarılır. Zincirin herhangi bir halkası zayıfladığında sıcaklık yükselir: macun kurumuşsa ısı soğutucuya geçemez, petekler tozla dolmuşsa hava geçemez, fan yavaşlamışsa hava hareket etmez.
Normal ile sorunlu sıcaklığı ayırmak
HWiNFO ya da Core Temp gibi ücretsiz bir araçla sıcaklığı izleyin. Kaba ölçüler şöyledir:
- Boşta: 35-55°C aralığı olağandır.
- Yük altında: 70-85°C çoğu sistem için kabul edilebilir.
- Sürekli 90°C ve üzeri: Parça kendini korumak için yavaşlar; müdahale gerekir.
İnce dizüstüler ve oyuncu modelleri daha sıcak çalışacak şekilde tasarlanır; kesin sınır için işlemcinin üreticisinin belirttiği azami sıcaklığa bakın. Rakam kadar önemli olan değişimdir: bilgisayarınız aynı işte geçen yıla göre belirgin biçimde daha sıcaksa bir şey bozulmuştur.
Nedenler ve nasıl ayırt edilir
1. Toz birikmesi
En yaygın nedendir. Belirtisi, fanın yüksek sesle çalışmasına karşın hava çıkışından az ya da ılık hava gelmesidir. Evcil hayvan, halı ve sigara dumanı birikmeyi hızlandırır.
2. Kurumuş termal macun
Toz temizlendiği hâlde sıcaklık düşmüyorsa ve cihaz birkaç yaşındaysa akla gelir. Belirtisi, sıcaklığın yük bindiği anda saniyeler içinde fırlamasıdır.
3. Fan arızası
Tıkırtı, sürtünme ya da vınlama sesi fan yatağının aşındığını gösterir. Fan hiç dönmüyorsa cihaz hafif işlerde bile ısınır ve kapanır. İzleme araçlarında fan devri sıfır ya da çok düşük görünür.
4. Yazılım kaynaklı yük
Bilgisayar boştayken fan çalışıyorsa Görev Yöneticisi'ni açın. İşlemciyi sürekli yüzde 30'un üzerinde kullanan bir işlem varsa neden donanım değil yazılımdır: takılmış bir güncelleme, çok sekmeli tarayıcı, tarama yapan güvenlik yazılımı ya da kripto madenciliği yapan zararlı bir program olabilir.
5. Konum ve ortam
Dizüstünün yatak, yorgan ya da kucakta kullanılması alttaki hava girişlerini kapatır. Masaüstü kasanın kapalı bir dolap bölmesinde ya da kalorifer yanında durması da aynı etkiyi yapar. Yaz aylarında oda sıcaklığındaki her artış bilgisayara aynen yansır.
6. Güç ayarları ve yükseltmeler
"En iyi performans" modunda işlemci gerekmediği hâlde yüksek hızda kalır. Sonradan takılan güçlü bir ekran kartı ya da işlemci, eski soğutucunun ve kasanın kapasitesini aşabilir.
7. Şişmiş batarya
Dizüstünde alt kapağın ya da dokunmatik yüzeyin kabarması, bataryanın şiştiğini gösterir. Bu bir ısınma sorunu değil güvenlik sorunudur; cihazı kullanmayı bırakın.
Isınma neye yol açar
- Yavaşlama: Parçalar korunmak için hızını düşürür.
- Ani kapanma: Kritik sıcaklıkta sistem kendini kapatır; kaydedilmemiş iş kaybolur.
- Parça ömrünün kısalması: Sürekli yüksek sıcaklık lehim noktalarını, bataryayı ve diski yıpratır.
- Mavi ekran ve donmalar: Kararsız çalışan bellek ve ekran kartı hata üretir.
Kendi başınıza yapabilecekleriniz
- Cihazı sert ve düz bir yüzeye alın, hava giriş ve çıkışlarının önünü açın.
- Görev Yöneticisi'nden işlemciyi yoran işlemi bulun; gereksiz açılış programlarını kapatın.
- Güç modunu "Dengeli"ye alın.
- Windows ve ekran kartı sürücüsünü güncelleyin.
- Masaüstünde yan kapağı açıp basınçlı havayla toz alın; fanı parmağınızla sabitleyerek üfleyin.
- Zararlı yazılım taraması yapın.
Bu adımlardan sonra sıcaklık düşmüyorsa neden içeridedir: macun, fan ya da soğutucu bağlantısı.
Ne zaman beklemeden baktırmalı
- Bilgisayar kendiliğinden kapanıyorsa
- Yanık ya da plastik kokusu geliyorsa
- Fan hiç dönmüyor ya da metalik ses çıkarıyorsa
- Kasa ya da batarya bölgesi şişmişse
- Adaptör dokunulamayacak kadar ısınıyorsa
Sık sorulan sorular
Bakım ne sıklıkla yapılmalı? Ortama bağlıdır. Tozlu ortamda ya da evcil hayvan olan evlerde yılda bir, temiz ortamda iki yılda bir kontrol makul bir aralıktır. Sıcaklıktaki artış takvimden daha iyi bir göstergedir.
Dizüstünü sürekli prizde kullanmak ısıtır mı? Şarj sırasında batarya bir miktar ısınır. Sürekli prizde çalışıyorsanız üreticinin batarya koruma ayarını açmak hem ısıyı hem batarya yıpranmasını azaltır.
Yazın ısınma artar mı? Evet. Soğutma, oda havası ile parça arasındaki sıcaklık farkına dayanır; oda ısındıkça verim düşer. Kışın sınırda çalışan bir sistem yazın kapanmaya başlayabilir.
Yazan: Kadir — Erenköy Bilgisayar Teknik Servisi. 15 yıldır Kadıköy Erenköy'de dizüstü ve masaüstü bilgisayar onarımı yapıyoruz. Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; cihazınızın durumu farklıysa söküm yapmadan önce bir teknik servise danışın.